Het scapulier van Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel

De berg Karmel en zijn geschiedenis zijn onlosmakelijk verbonden met de machtige roeping van de profeet Elia, over wie in het eerste deel van het Speculum Carmelitani van 1680 staat: Elia, een allerheiligste profeet, een hogepriester, de eerste monnik en stichter van het monnikendom; heraut, vereerder en navolger van de Godbarende; Christus' toekomstige voorloper, apostel en martelaar.

Aan het begin van zijn zending staat het woord van de Heer, die hem opdraagt: Vertrek van hier en ga naar het oosten en houd u verborgen in het dal van de Kerit … (1 Kon 17,2-3) Elia moest eerst in de loutering van de eenzaamheid met de sikkel van het gebed en de boete het zaad oogsten dat hij later door zijn vurige preken in de harten van het dwalende volk zou uitstrooien.

Hier ontsluit zich voor ons een diepe geestelijke werkelijkheid: door elk contact met God in het gebed en in de bewuste vereniging van onze wil met Zijn Goddelijke Wil oogsten wij hemels zaad, dat niet alleen op de akker van onze eigen ziel overvloedig vrucht draagt, maar ook op de zielenakker van alle mensen die God ons heeft toevertrouwd.

¹ Het „Vertrek van hier” en het „Houd u verborgen” moeten een verwijzing zijn naar de mens die zich van de vergankelijke wereld moet losmaken om met hulp van de genade de deugden te beoefenen waardoor hij tot de zuiverheid van het hart komt. Het „Ga naar het oosten” roept op tot de strijd tegen de natuurlijke begeerlijkheid van het vlees, en het „Houd u verborgen in het dal van de Kerit” betekent het zich afkeren van de drukte van de mensen en het zich losmaken van de zonde door de beoefening van de liefde. Zo kan de mens uit de „beek” van zijn hart drinken, doordat hij in staat wordt de aanwezigheid van God in zijn binnenste te smaken. Wie zo – naar het woord van Jezus – eerst het Rijk Gods zoekt (vgl. Lk 12,31), voor hem zendt God de raven van de lichamelijke en geestelijke weldoeners, die hem het nodige brood voor lichaam en ziel aanreiken. Vgl. Der Karmel im Heiligen Land, uitg. door Silvano Giordano OCD, Wenen 2025, p. 38.

Tot op de dag van vandaag is Elia een bijzonder voorbeeld voor allen die een aan God gewijd leven in de verborgenheid leiden, evenals voor alle priesters en bisschoppen die door God geroepen zijn om door hun onverschrokken getuigenis voor het ware katholieke geloof de Kerk te sterken en te verdedigen.

Op zo'n offer van moedige belijdenis rust goddelijk welbehagen en het trekt overvloedige zegen uit de hemel neer.

In de volgende scène over Elia, het „vuuroordeel” op de Karmel, wordt ons dit op ontroerende wijze voor ogen gesteld.

In de tijd van koning Achab van Israël (ca. 874 v. Chr.) heerste onder het volk grote verwarring door de vermenging van verschillende godsdiensten. Dit onheil werd vooral veroorzaakt door Izebel, de eigenzinnige en machtbeluste echtgenote van de koning. Zij liep de Baäls achterna en liet de profeten van de Heer ombrengen, waardoor het geloof in Jahwe steeds meer instortte. In deze grote nood zond God de profeet Elia om de Israëlieten terug te brengen tot een echte relatie met God en tot trouw aan het Verbond.

Het boek Jezus Sirach noemt Elia een profeet als vuur, (Sir 48,1) wiens naam naar zijn programma verwijst, want Elia betekent: „Mijn God is werkelijk de Heer.” Op het woord van de Heer verzamelde hij het hele volk op de berg Karmel, om in de verheven naam van Jahwe de nietigheid van de valse afgoden aan te tonen. Net als de heilige aartsengel Michaël verhief deze moedige man Gods zijn stem en riep uit: Hoe lang blijft u nog op twee gedachten hinken? Als Jahwe God is, volgt Hem dan; is het Baäl, volgt dan Baäl. (1 Kon 18,21)

De onverschrokken profeet stond geheel alleen tegenover de 450 priesters van Baäl en stelde hun voor een altaar voor Jahwe en een altaar voor Baäl op te richten. Dan zou afwisselend Jahwe en Baäl worden aangeroepen. De God die door vuur antwoordt is de ware God! (1 Kon 18,24) Van de morgen tot de middag riepen de profeten van Baäl nu hun nietige afgod aan en werden daarbij steeds razender, want er klonk geen geluid en er kwam geen antwoord. (1 Kon 18,26)

Toen begon Elia het offeraltaar voor Jahwe gereed te maken. Na een korte en bondige aanroeping sloeg het vuur van Jahwe neer, verteerde het brandoffer, het hout, de stenen en het stof; het likte zelfs het water in de geul op. (1 Kon 18,38) Nu had de waarheid gezegevierd en de omstanders werden gedwongen de blindheid van hun hart en de dwaasheid van hun gedrag toe te geven. Zij wierpen zich met het aangezicht ter aarde en riepen: Jahwe is de ware God! Jahwe is de ware God! (1 Kon 18,39) De priesters van Baäl liet de profeet naar de beek Kison voeren en daar doden.²

² Zoals Elia in het bijzijn van koning Achab en het volk Israël zijn tegenstanders doodde, zo heeft ook onze Verlosser tegen de vorst van de wereld en zijn aanhangers gestreden en hen door Zijn lijden en kruis overwonnen. En Hij wijdt het altaar van de Heer, dat verbrijzeld was, d.w.z. de harten van de gelovigen, die Hij van het vuil van de zonde reinigt, tot een offerplaats voor God. (Albert Ohlmeyer, Elias Fürst der Propheten, Imprimatur: Freiburg im Breisgau, 20.12.1962)

In de 12e eeuw trokken kluizenaars zich terug op de berg Karmel en stichtten de Karmelietenorde om onder de bescherming van de Moeder Gods een leven van contemplatie te leiden. Vanwege de zware vervolgingen en nood die over de orde kwamen, smeekte de H. Simon Stock, die als 6e generaal-prior aan het hoofd van de Karmelieten stond, onophoudelijk tot de Moeder Gods dat zij zich over de orde zou ontfermen en een bijzonder onderpand van haar bescherming zou schenken.

De door de Kerk bevestigde getuigenissen berichten hierover als volgt:

Vaak smeekte (Simon Stock) de Moeder Gods, de roemrijke Maagd Maria, de patrones van de orde, om aan de broeders die haar naam dragen een privilege te verlenen. Elke dag sprak hij in zijn vurige gebeden: Bloem van de Karmel, vruchtbare wijnstok, glans van de hemel, Maagd Maria, U enige. Zoete Moeder, U die geen man hebt gekend, geef de kinderen van de Karmel deel aan Uw voorrechten, o Ster der Zee.

En op een dag, terwijl hij juist toegewijd dit gebed sprak, verscheen hem de Moeder Gods, de roemrijke Maagd Maria, vergezeld van een grote schare engelen en met het scapulier van de orde in haar handen. En zij zei tot hem: Neem, mijn geliefde zoon, dit scapulier van uw orde. Het is het bijzondere genadeteken dat ik voor u en de kinderen van de berg Karmel heb afgesmeekt. Wie met dit kleed bekleed sterft, zal van de eeuwige vlammen gevrijwaard blijven. Het is een teken van heil, een bescherming in gevaren, een onderpand van vrede en van een eeuwig verbond.⁵

Ter herinnering aan deze wonderbare verschijning van de Moeder Gods, die zich op 16 juli 1251 voltrok, viert de Kerk op die dag het feest van Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel (scapulierfeest).

⁵ Ibid. alsook Das Kleid vom Himmel.

Het scapulier is de „miniatuuruitgave” van het habijt van een Karmeliet en daarmee ook een teken van broeder- en zusterlijke verbondenheid, omdat men er in de familie van de Karmel door wordt opgenomen. In deze familie krijgt men – samen met de broeders en zusters met wie men nog hier op aarde onderweg is – deel aan de spirituele schat van alle heiligen van de Karmel, of zij nu heilig verklaard zijn of niet.

Evenzo wordt men met de oplegging van het scapulier ook lid van de broederschap en krijgt men deel aan de vele gebeden, goede werken en verdiensten van de miljoenen leden van de broederschap over de hele wereld.

Om de bijzondere beloften die aan het dragen van het scapulier verbonden zijn te verkrijgen, moet men door een priester met het gezegende scapulier bekleed worden en dit dag en nacht om de hals dragen, zodat het ene deel op de borst en het andere op de rug rust.⁸

Ter voorbereiding op de ontvangst van het bruine scapulier is het aan te bevelen een oprechte biecht af te leggen en het vaste voornemen te maken de Moeder Gods innig te vereren, vooral door het rozenkransgebed.

⁸ Het scapulier moet bestaan uit twee vierkante stukken wollen stof, die aan beide uiteinden met twee koorden of linten met elkaar verbonden worden. Wanneer iemand om begrijpelijke redenen het stoffen scapulier niet kan dragen, bestaat de mogelijkheid een daartoe gezegende scapuliermedaille te dragen. Deze werd vanwege de deels moeilijke klimatologische omstandigheden in de missiegebieden in 1910 door paus Pius X toegestaan. Er moet echter bedacht worden dat de Moeder Gods uitdrukkelijk over het „kleed” sprak en paus Benedictus XV het kussen van het stoffen scapulier met een aflaat van 500 dagen verbond, om de dragers van het scapulier op het belang van het stoffen scapulier te wijzen. Wanneer het scapulier vervangen moet worden, hoeft het niet opnieuw door een priester te worden opgelegd.

Ongeveer 70 jaar na de beloften van de Moeder Gods aan de H. Simon Stock openbaarde de allerzaligste Maagd Maria aan paus Johannes XXII het zogenaamde zaterdagprivilege, waarover zij in een verschijning tot hem sprak: Wie ook in deze orde intreedt en zich met overgave aan deze levenswijze wijdt, zal eeuwig gered en van de pijn van zijn schuld bevrijd worden. En indien zij (de ordebroeders) op de dag van hun heengaan in het vagevuur terechtkomen, zal ik, de Moeder van de Genade, op de zaterdag na hun dood daarheen afdalen en hen die ik daar vind, bevrijden en naar de heilige berg en naar het eeuwige leven voeren.

Paus Johannes XXII maakte deze genade bekend door middel van een eigenhandig opgestelde bul van 3 maart 1322 te Avignon. Deze bul wordt wegens de voor de zaterdag toegezegde bevrijding „Bulla Sabbatina” genoemd en werd door meerdere pausen bevestigd.

Niets is gering wanneer men zoals de Maagd Maria met Zijn Hart in de tegenwoordigheid van God leeft en luistert naar Zijn heilige wil voor ons leven. Elke gebeurtenis, elke ontmoeting draagt vrucht voor de eeuwigheid. De H. Franciscus van Sales zei graag dat elk ogenblik ons een bevel van God overbrengt en naar de eeuwigheid terugkeert met wat wij ervan gemaakt hebben.

Op onze arme menselijke wegen kunnen wij voor onszelf en anderen dingen bewerken die eeuwigheidswaarde hebben. Eeuwig is in ons wat van God komt – het leven van God, het leven van de kinderen van God, dat door de Heilige Geest in onze harten is uitgegoten. En zo leert Maria ons, wanneer zij ons het scapulier oplegt, dat de ware liefde zich steeds in de kleine handelingen van het dagelijks leven moet uitdrukken: een glimlach, een klein offer of een ongemak dat men uit liefde voor God verdraagt, een daad van geduld, van nederigheid … Er zijn zo veel mogelijkheden om ons „Ja”, ons „Fiat”, als antwoord op de roep van God uit te spreken.

In zijn boek Het Geheim van Maria schrijft de H. Lodewijk Maria Grignion de Montfort: Men moet al zijn handelingen voor Maria verrichten (…) en vaak in het diepst van het hart herhalen: ‚O mijn lieve Meesteres, het is voor U wanneer ik hierheen of daarheen ga, wanneer ik dit of dat doe, wanneer ik deze of gene tegenspoed of belediging verdraag!’

En in de Raadgevingen en herinneringen van de H. Theresia van het Kind Jezus berichtte haar zuster Céline ons hoezeer Theresia in de geest en in de bedoelingen van Maria was doorgedrongen: Op een middag, om drie uur, merkte ik dat zij bad, en ik vroeg wat zij zei: Ik bid een weesgegroet om mijn werk aan de Heilige Maagd op te dragen. Ik heb de gewoonte aangenomen zo te handelen, telkens wanneer ik een werk begin.¹²

¹² Das Geheimnis des Karmel.

Omdat de hemel onze menselijke vergeetachtigheid kent, heeft de Voorzienigheid beschikt dat de beide grote Mariaverschijningen van de 19e en 20e eeuw – Lourdes en Fatima – elk in het teken van het scapulier hun afsluiting vonden.

Inderdaad was het op 16 juli 1858, het feest van Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel, dat Maria voor het laatst in de grot van Massabielle verschenen was. Op die dag, zo bericht Bernadette ons, bleef de Maagd in stilte, en toonde zich daarbij tegelijk toch zo schoon als nooit tevoren. Maria, de Koningin en Sieraad van de Karmel, bekroont de reeks van achttien verschijningen met de herinnering aan haar aanwezigheid in de Karmelietenorde.

Op zeer vergelijkbare wijze wilde Maria zich ook aan de herderskinderen in Fatima – toen zij hun op 13 oktober 1917 voor het laatst verscheen – tonen als Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel, bekleed met het scapulier.

Met behulp van het scapulier, waarmee wij als het ware Jezus en Maria aantrekken, plaatsen wij ons in de stroom van liefde die deze beide heiligste Harten verbindt. Zo worden wij ingeleid in de vertrouwdheid met de drie-enige God, opdat wij in het hart van de Kerk, onze Moeder, de liefde zijn en ons kleine leven haar mystieke lichaam nieuwe genade en kracht schenkt.

Maar wat betekent het concreet voor ons Jezus en Maria „aan te trekken”? Het betekent in hun leven binnen te treden, zich hun voelen, willen en handelen, hun liefde en barmhartigheid eigen te maken. Wij moeten dus ons hart bekleden met het denken van Jezus en Maria en ons ontdoen van de lompen van onze vroegere zonden en ongeordende hartstochten. Evenzo moeten wij al onze maskers laten vallen, alle huichelachtige en leugenachtige vermommingen, om zo alleen nog het kleed van de waarheid van Christus te dragen. En wanneer wij in onze menselijke zwakheid telkens weer struikelen en vallen, dan kan het scapulier voor ons worden tot een ware „mantel van barmhartigheid”.¹⁶

De Maagd Maria drukt haar gebroken kinderen aan haar Onbevlekt Hart en verzoent hen met haar Goddelijke Zoon.¹⁷ Maar ook wijzelf moeten deze barmhartige liefde, die wij dagelijks opnieuw mogen ontvangen, doorstromen laten naar alle mensen die God ons heeft toevertrouwd, vooral naar hen die Zijn barmhartigheid het meest nodig hebben. En wanneer wij het scapulier aan ons hart drukken en telkens weer het beeld van Maria kussen, kunnen wij dat ook als plaatsvervanger voor anderen doen, om hen daardoor in de mantel van barmhartigheid te hullen, door hen geestelijkerwijs met het scapulier te bekleden.

¹⁶ Vgl. Das Geheimnis des Karmel, p. 113.

¹⁷ Aansluitend op het sacrament van de boete kan het scapulier worden opgevat als vast voornemen tot trouw: het staat voor het nieuwe gewaad, de nieuwe gewoonten waarmee men zich voortaan wil bekleden. Reeds de loutere aanwezigheid van dit stukje stof zal iemand aan dit verlangen herinneren, en het zal een voortdurende uitnodiging zijn om op de voorspraak van Maria te vertrouwen.